2011-09-29

voorgaande
Tabellen en kaarten van het aantal zuivelfabrieken in Nederland

Waarbij voor de beginperiode gebruik gemaakt is van ‘De verslagen van de Landbouw’. Die vanaf 1894 met aantallen en vanaf 1897 zelfs met korte zuivelfabrieks-omschrijving per gemeente in Nederland, zijn uitgekomen. Na 1914 kwam er een andere vorm van registratie. De gegevens in de ‘verslagen’ zijn - wat betreft Drenthe - voornamelijk afkomstig van de coöperatieve zuivelfabrieken. Daardoor zijn de genoemde aantallen niet juist! De Coöperatieve zuivelfabrieken waren mogelijk beter geregistreerd dan de particuliere. Of deze ‘selectieve registratie’ ook de verklaring is voor de veel te lage melding voor Noord-Holland is mij niet duidelijk. Het is wel aannemelijk. Bij de eerste z.g. dagfabrieken was het niet altijd duidelijk of deze op coöperatieve of op particuliere grondslag functioneerden!  
Bovenstaande betekend echter wel dat deze ‘officiele’ gegevens niet goed bruikbaar zijn!
Lijst ‘De Wit’ komt met 1475 zuivelfabrieken, d.w.z. 500 zuivelfabrieken meer. Wie helpt ???  
De verder gebruikte bronnen zijn aan het eind van deze bladzijde vermeld!
Tabel I Aantal zuivelfabrieken in Nederland
naar kaart 1903

Provincie

1895

1900

1906

1910

1912

1926

1950

1955

1960

1970

1980

1995

2000

2004

2007

Lijst

 

1)

1)

1)

1)

1)/7)

14)

2)

4)

2)

2)

3)

5)

 

10)

11)

De Wit

Friesland

78

127

130

122

125

119

99

95

88

47

28

15

 

9

8

171

Groningen

29

50

47

49

46

33

25

23

23

10

6

5

 

4

4

69

Drenthe

36

94

100

85

76

60

52

52

50

22

9

5

 

4

3

114

Overijssel

38

84

81

80

79

79

65

67

66

49

33

17

 

5

5

144

Gelderland

43

84

101

105

126

109

64

61

61

42

21

9

 

8

8

189

Utrecht

7

11

15

16

20

40

23

19

16

11

2

1

 

1

0

43

Noord-Holland 8)

9

23

46

61

66/160

170

62

52

44

20

13

9

 

7

5

262

Zuid-Holland

30

47

40

64

63/72

110

55

51

43

30

21

7

 

6

6

118

Zeeland

10

19

12

13

14/13

6

7

7

6

4

-

-

 

0

0

24

Noord-Brabant

111

165

205

214

221

134

94

88

79

43

19

11

 

9

9

205

Limburg

93

172

196

137

113

67

34

28

23

12

6

1

 

1

1

136

NOP.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1

1

 

Ondernemingen

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

19

15

15

15

 

fabrieken

484

876

975

958

949/1051

927

580

543

499

290

158

80

66

55

50

1475

top
Provincie
hand
die
ren
sto
om
gas
of
elekt
risch
1892
1893
1894
1895
1896
1897
1892
1893
1894
1895
1896
1897
1892
1893
1894
1895
1896
1897
1892
1893
1894
1895
1896
1897
Friesland
-
1
10
36
74
110
3
2
1
2
2
5
74
85
101
119
131
160
-
-
-
-
-
1
Groningen
-
-
5
6
8
23
-
-
-
-
2
-
13
22
27
31
35
44
-
-
-
-
-
-
Drenthe
-
-
8
26
71
82
-
-
-
-
1
2
7
17
27
28
42
54
-
2
-
-
-
-
Overijssel
-
1
8
20
30
41
1
1
1
-
-
9
17
29
33
43
50
1
1
1
2
2
1
Gelderland
3
5
21
37
51
74
-
-
9
9
2
2
4
15
22
35
49
57
-
-
2
5
5
7
Utrecht
-
2
-
-
-
6
-
3
-
-
-
-
5
6
5
8
8
10
-
-
-
-
-
-
Noord-Holland
1
4
9
10
13
21
-
1
-
-
-
-
5
8
11
4
15
11
-
-
1
1
1
1
Zuid-Holland
1
3
11
22
27
32
4
4
5
4
5
6
8
7
18
25
28
33
-
-
-
-
-
2
Zeeland
9
14
23
31
44
66
-
-
-
-
-
-
5
5
5
8
11
14
-
-
-
-
-
-
Noord-Brabant
10
65
125
159
174
241
4
8
4
4
6
4
-
13
18
22
25
-
-
-
-
-
Limburg
21
69
123
164
235
320
8
8
2
1
3
-
2
1
7
8
7
7
-
-
1
1
-
-
Nederland
45
164
343
511
729
1016
20
27
22
20
21
19
106
131
265
314
391
465
1
3
4
9
8
12
Tabel II Aantal centrifuges en middel van aandrijving uit de begin periode
Provincie
1895
1900
1906
1910
1912
stoom
hand
totaal
stoom
hand
totaal
stoom
hand
totaal
stoom
hand
totaal
stoom
hand
totaal
Friesland
34
1
35
65
11
76
83
8
91
84
2
84
87
3
90
Groningen
9
4
13
22
14
36
30
11
41
38
4
42
37
4
41
Drenthe
11
14
25
28
44
72
45
42
87
53
25
78
54
18
72
Overijssel
7
-
7
15
17
32
31
14
45
35
7
42
44
6
50
Gelderland
6
13
19
26
25
51
44
26
70
44
26
70
49
39
88
Utrecht
-
-
-
3
-
3
4
-
4
4
-
4
5
-
5
Noord-Holland
1
-
1
-
4
4
7
3
10
14
3
17
24
3
27
Zuid-Holland
3
-
3
3
7
10
5
4
9
6
1
7
9
-
10
Zeeland
5
3
8
7
4
11
4
2
6
4
1
5
5
-
6
Noord-Brabant
3
42
45
13
119
132
37
161
198
59
141
200
68
124
192
Limburg
1
59
60
2
155
157
14
174
188
38
91
129
39
68
107
Nederland
80
136
216
184
400
584
304
445
749
379
301
680
421
265
686
Tabel III Coöperatieve boter en kaasfabrieken 1)
Tabel IV Niet Coöperatieve boter en kaasfabrieken  1)
Provincie
1895
1900
1906
1910
1912
stoom
hand
totaal
stoom
hand
totaal
stoom
hand
totaal
stoom
hand
totaal
stoom
hand
totaal
Friesland
40
3
43
40
11
51
35
4
39
38
-
38
32
3
35
Groningen
13
3
16
14
-
14
6
-
6
7
-
7
4
1
5
Drenthe
11
-
11
20
2
22
7
6
13
3
4
7
3
1
4
Overijssel
24
7
31
43
9
52
36
2
36
35
3
38
27
2
29
Gelderland
13
11
24
27
6
33
28
3
31
31
4
35
29
9
38
Utrecht
7
-
7
7
1
8
10
1
11
12
-
12
13
2
15
Noord-Holland
2
6
8
11
8
19
34
2
36
40
4
44
35
4
39
Zuid-Holland
23
4
27
27
10
37
26
5
31
51
6
57
41
22
63
Zeeland
1
1
2
7
1
8
5
1
6
7
1
8
6
2
8
Noord-Brabant
8
58
66
16
17
33
4
3
7
15
9
24
16
13
29
Limburg
6
26
32
5
10
15
4
4
8
2
6
8
3
3
6
Nederland
148
119
267
217
75
292
195
31
226
241
37
278
209
62
271
Provincie
1895
1900
1906
1910
1912
coöp
part.
totaal
coöp
part.
totaal
coöp
part.
totaal
coöp
part.
totaal
coöp
part.
totaal
Friesland
35
43
78
76
51
127
91
39
130
84
38
122
90
35
125
Groningen
13
16
29
36
14
50
41
6
47
42
7
49
41
5
46
Drenthe
25
11
36
72
22
94
87
13
100
78
7
85
72
4
76
Overijssel
7
31
38
32
52
84
45
36
81
42
38
80
50
29
79
Gelderland
19
24
43
51
33
84
70
31
101
70
35
105
88
38
126
Utrecht
-
7
7
3
8
11
4
11
15
4
12
16
5
15
20
Noord-Holland
1
8
9
4
19
23
10
36
46
17
44
61
27
39
66
Zuid-Holland
3
27
30
10
37
47
9
31
40
7
57
64
10
63
63
Zeeland
8
2
10
11
8
19
6
6
12
5
8
13
6
8
14
Noord-Brabant
45
66
111
132
33
165
198
7
205
200
24
214
192
29
121
Limburg
60
32
93
157
15
172
188
8
196
129
8
137
107
6
113
Nederland
216
267
484
584
292
876
749
226
975
680
278
958
686
271
957
Gebruikte bronnen  / aantal fabrieken tabellen
1)
Verslagen van de landbouw
2)
Officieel Orgaan FNZ. 1971 blz. 90
3)
Zuivelindustrie Min. v Landbouw. mrt. 1981
4)
Melkunde en zuibereiding Keestra en Faber 1957 blz 6
5)
De Bakermat blz 151 op 31 dec. 1994
6)
Aantal ondernemingen / aantal fabrieken is hoger   Bron: CBS
7)
Leerboek H.B. Hylkema 1913 blz. 612 / geeft ook nog drijfsgroote aan!
8)
Zie opmerking bij tabel V nav. te lage aantallen van Noord-Holland
9)
Uit ‘Van 40 zegenrijke melkjaren’, uitgave V.V.Z.M 1948, blz 131
10)
Jaarverslag 2003 Productschap Zuivel  - pdf
11)
Jaarverslag 2007 Productschap Zuivel  - pdf
14)
Officiëel Orgaan FNZ. 1926 nr. 34
* Deze extra tabel uit 1912 is afkomstig uit het ‘Leerboek der zuivelbereiding’ van H.B. Hylkema  
   uit 1913, die een veel groter aantal (kaas)fabriekjes aangeeft in Noord-Holland.
   Het is aannemelijk dat deze ‘Hylkema aantallen’ beter overeen komen met de werkelijkheid.
  In een gedenkboekje uit 1956 ‘Fabrieken Bond en Mensen’ nav. 50 jarig bestaan van de zuivel-
  bond staat ook een tabel, waarbij 1912, 130 dag- en zoetfabrieken  aangeeft.
1912
7)
coöp
part.
totaal
90
35
125
41
5
46
72
4
76
50
29
79
88
38
126
5
15
20
117
43
160
9
63
62
5
8
13
192
29
121
107
6
113
776
275
1051
Tabel V Totaal aantal zuivelfabrieken, samengesteld uit  1)
*
Provincie
boter
fab
riek
kaas
fab
riek
melk
inric
hting
geme
ngd
totaal
coöp
part.
totaal
coöp
part.
totaal
coöp
part.
totaal
coöp
part.
totaal
coöp
part.
totaal
Friesland
1
-
1
71
14
85
4
-
4
3
9
12
79
23
102
Groningen
3
-
3
1
3
4
2
8
10
5
3
8
11
14
25
Drenthe
22
1
23
13
-
13
9
1
10
7
-
7
51
2
53
Overijssel
24
3
27
12
3
15
11
2
13
9
3
12
56
11
67
Gelderland
33
-
33
2
2
4
16
5
21
5
6
11
53
13
69
Utrecht
2
2
4
-
1
1
1
16
17
1
3
4
4
22
23
Noord-Holland
-
-
-
24
2
26
3
29
32
4
4
8
31
35
66
Zuid-Holland
1
1
1
2
4
6
8
34
42
1
12
13
11
51
62
Zeeland
3
-
3
-
-
-
1
1
2
1
1
2
5
2
7
Noord-Brabant
59
1
60
2
-
2
19
7
26
8
5
13
88
13
101
Limburg
19
-
19
-
-
-
11
4
15
1
1
2
31
5
36
Nederland
166
8
174
127
29
156
85
107
192
45
47
92
423
191
614
Tabel VI  Aantal in werking zijnde bedrijven per 4 januari 1948 9)
top
top
top
top
top
top
naar kaart1948
naar kaart1949
naar kaart1986
naar kaart1986
naar kaart 2004
wandeling langs kaarten
kaart 1903
naar lijst
naar FNZ lijst 1927
naar kaart 2004
Zuivelfabrieken 1 - tabellen met aantal in Nederland